چالشهای قانونگذاری و فرصتهای پیشرو
«اصول قانونگذاری» در تمام نظامهای حقوقی موردتوجه قرار گرفته است. سعی بر آن است تا اصول قانوننویسی خاصیت فرآیندی بیابند تا از این رهگذر حداقل استانداردهای لازم در تمام قوانین تضمین شود و چنین نباشد که کیفیت در قوانین، عمل تصادفی باشد. بدین صورت که در مواردی بهطور تصادفی به جهت حضور برخی اشخاص خاص، قوانینی مطلوب به تصویب برسد. در نقطه مقابل به دلیل عدم وجود اصول قانونگذاری به صورت فرآیندی، در بسیاری از موارد ملاحظه میشود که قانونگذار بدان دلیل که از فضای اجرا دور است، سعی بر آن دارد تا مطلوبها و آرمانهای خود را به دور از زمین واقعی و عمل، به صورت احکامی دستوری درآورد و انتظار دارد مجریان با تمام وجود اطاعت کامل را به منصه ظهور برسانند. حال آنکه مجریان به دلیل موانع عملی و اجرایی، در واقع نمیتوانند اجرای احکام را صورت دهند. قانونگذار لازم است لحظه به لحظه خود را در مقام یک مجری بیابد و سعی کند تمام ملاحظات اجرایی را پیشبینی کند و سازوکارهای لازم را در احکام خود به کار بگیرد تا از این رهگذر در مقام اجرا، کارآمدی مطلوب حاصل شود.
چرا تدوین قواعد رفتاری اخلاقی برای نمایندگان اهمیت دارد؟
نامزدهایی که به وسیله فساد مالی یا از طریق لابی های گسترده با منابع قدرت و ثروت، شانس بیشتری برای ورود به مجلس را پیدا میکنند، موجب کمرنگ شدن نقش مردم در انتخاب شده و اصل دموکراسی در کشور را تهدید می کنند. تنظیم قواعد رفتاری با لابیگران موجب حصول اطمینان از عدم سوء استفاده از سمت نمایندگی میگردد.
فرض کنید خبری مبنی بر سوء استفاده یکی از نمایندگان مجلس از اطلاعات محرمانه در جهت کسب منافع شخصیاش، منتشر گردد. انعکاس این خبر چه تأثیری بر اعتماد عمومی نسبت به آن نماینده و همچنین کلیت مجلس خواهد داشت؟ بیشک رفتارها و اقدامات نمایندگان مجلس قابلیت کاهش اعتماد عمومی به مراکز قانونگذاری را دارد. این کاهش اعتماد عمومی به تصمیماتی که مجلس در ارتباط با منافع عمومی میگیرد، باعث میشود که هر یک از شهروندان خودشان در صدد تأمین منافع شخصی برآیند و این امر موجب فروپاشی پیوندهای اجتماعی یک جامعه خواهد شد. برای حل این مشکل، از دهه ۶۰ میلادی بحث قواعد رفتاری (Code of Conduct) و قواعد اخلاقی (Code of Ethics) نمایندگان پارلمان به صورت جدی مطرح گردید و به عنوان عناصری ضروری برای اطمینان مردم و حفاظت از اعتماد عمومی به اثربخشی سیستم های دموکراتیک، شفافیت و عدالت شناخته شد. در این یادداشت، مختصراً به تبیین چیستی، چرایی و ضرورت این قواعد پرداخته خواهد شد.
سازوکار اجرایی قواعد رفتاری نمایندگان مجلس
بیشک رفتارها و اقدامات نمایندگان مجلس قابلیت کاهش اعتماد عمومی نسبت به مراکز قانونگذاری را دارد. این کاهش اعتماد عمومی به تصمیماتی که مجلس در ارتباط با منافع عمومی میگیرد، باعث میشود که هر یک از شهروندان خودشان در صدد تأمین منافع شخصی برآیند و این امر موجب فروپاشی پیوندهای اجتماعی یک جامعه خواهد شد. برای حل این مشکل، از دهه ۶۰ میلادی بحث قواعد رفتاری (Code of Conduct) و قواعد اخلاقی (Code of Ethics) نمایندگان پارلمان به صورت جدی مطرح گردید و به عنوان عناصری ضروری برای اطمینان مردم و حفاظت از اعتماد عمومی به اثربخشی سیستمهای دموکراتیک، شفافیت و عدالت شناخته شد.