دوری از «شاخصزدگی»
پیش از ورود بیشتر به بحث باید تأکید کرد که یکی از چالشهایی که سالها گریبان گیر نظام تصمیمگیری کشور ما بوده است، کمتوجهی به تحلیلهای کمی و بهطور عام سیاستگذاری مبتنی بر شواهد بوده است؛ مسئلهای که خوشبختانه در سالهای اخیر و بهویژه با ورود گسترده دانشجویان رشتههای فنی به حوزههای علوم اجتماعی تا حد زیادی تعدیل شده است.
اصول سهگانه تصمیمسازی
سیاستگذاری مبتنی بر شواهد هیچگاه بهجز در دوران حاضر امکان بروز و اثرگذاری زیادی نداشته است. دسترسی گسترده به آمار و اطلاعات، به وجود آمدن روشهای جدید تحقیق و پژوهش (همچون آزمایشهای میدانی یا سنجههای کنترلشده تصادفی) و افزایش توجه عمومی به اثربخشی سیاستگذاریهای انجامشده به سیاستگذاران این توانایی را داده است تا میزان کارایی و اثربخشی سیاستگذاریهای مختلف را بر اساس هزینه و فایده اجتماعی و همچنین دیگر معیارها تعیین کنند.
آزمایشهای کنترلشده تصادفی
بسیاری از سؤالاتی که در اقتصاد مطرح میشود از جنس سؤالات علّی است، بهعنوانمثال، آیا سیاست حذف یارانه یک سیاست بهینه برای همه اقشار جامعه است؟ آیا سیاستهای مبتنی بر اقتصاد مقاومتی تاکنون مؤثر بودهاند؟ آیا افزایش قیمت حاملهای انرژی، کاهش مصرف انرژی را در پی خواهد داشت؟ چند دهه قبل، در سال ۱۹۲۵، فیشر آماردان، یک روش جدید برای پاسخ به چنین سؤالاتی پیشنهاد داد: آزمایشهای کنترلشده تصادفی (RCT). در آزمایشهای کنترلشده تصادفی، اختصاص واحدهای مختلف به گروههای درمانی مختلف بهصورت تصادفی انجام میشود. این روش، از این مسئله اطمینان حاصل میکند که ویژگیهای غیرقابل مشاهده واحدها هنگام تخصیص در گروهها، در تفاوت میان دو گروه نقش نداشته و هرگونه تفاوت بین گروه درمان و گروه کنترل نشاندهنده تأثیر درمان و اثر متغیر مستقل بوده است.
نمونههایی موردی در طراحی شاخصهای ارزیابی در سیاستهای تغییر رفتار
وزارت سلامت انگلستان در سال ۲۰۰۹ در واکنش به معضل چاقی مفرط کودکان و بزرگسالان، کمپینی با برند Change4Life و شعار «خوب بخور، بیشتر تحرّک داشته باش، بیشتر زندگی کن»[۲] تشکیل داد. این کمپین درصدد تشویق جامعه هدف برای پذیرش رفتارهای سالم، جهت دستیابی به وزن متناسب و حفظ آن بود. در اینجا بر آنیم که رویکرد ارزیابی کمپین را بهطور اجمالی مورد بررسی قرار دهیم.به اذعان مقامات کمپین، بهمنظور پیادهسازی یک ارزیابی شواهدمحور مستحکم، دولت حدود ۷ درصد از بودجه سالانه بازاریابی کمپین را به انجام تحقیقات، رصد و ارزیابی فعالیتهای کمپین اختصاص داد.
طراحی شاخصهای ارزیابی در سیاستهای تغییر رفتار
در گذشته به معرفی مدلهای منطقی پرداختیم. یک کارکرد مدل منطقی این است که به ما اجازه میدهد که بهصورت همهجانبه و گامبهگام مداخله را ارزیابی کنیم و با استفاده از آن، شواهدی قوی استخراج نماییم.